«کوچه حاجیها» و «صدتومنیها» خاندان حاجیها

لیلا باقری- کوچه «حاجیها» یکی از کویهای معروف محله عودلاجان است و وجه تسمیه جالبی دارد. داستان از این قرار است که وقتی ارگ سلطانی بازسازی شد و به دستور ناصرالدینشاه تهران عتیق گسترش پیدا کرد، خندقهای قدیمی پر شدند، ناصرالدینشاه با خودش گفت باید در بافت برخی نقاط شهر تناسب ایجاد شود. یعنی چه؟ یعنی خوبیت ندارد که بین ارگ سلطانی و بناهای اطراف آن تفاوت فاحشی باشد. بالاخره ظاهر همسایهها باید به همدیگر بیایند. برای همین دستور ملوکانه میدهد که برای ایجاد تناسب میان ارگ و و بناهای مجاور، اشراف و رجال در بخش جنوبی و بازرگانان عمده و صاحبنام در بخش شرقی ارگ ساکن شوند. از آنجایی که ما در فرهنگمان به هرکسی که پولدار باشد، میگوییم «حاجی» و حاجی مترادف است با مایهدار و ثروتمند، کسی به ساکنان کوچه جدید نگفت کوچه «تاجرها» یا «رجال» بلکه کمکم به این کوچه تازه تأسیس گفتند کوچه «حاجیها». چون حاجیها یا همان پولدارهای ساکن کوچه بودند.

این توضیح در «تهران در آینه زمان» مرتضی سیفی آمده است. قدیمیها طبق آنچه در اسناد معاملات ملکی ۴۰ تا ۵۰ سال پیش دیدهاند، میگویند زمینها و املاک بالای سرچشمه، پامنار، چراغبرق(امیرکبیر)، بوذرجمهری (۱۵ خرداد)، سنگلج، پشت پارکشهر و پایین چهارراه سیروس با نام عودلاجان یاد شده است اما اکنون تنها یک راسته بازار را به این نام میشناسند. و همین قدیمیها هم دلیل دیگری ماندن نام حاجی برای این کوچه عنوان میکنند که با آنچه در کتابها آمده متفاوت است اما به دلیل اهمیت تاریخ شفاهی بد نیست اینجا اشارهای به آن بشود. آنها میگویند قدیمها رفتن به مکه کار سختی بود و با اسب و شتر حداقل دو سه سال طول میکشید. خیلیها هم به خاطر سختی راه دیگر باز نمیگشتند. اینقدر این رفتن سخت و تعداد حاجیها کم بود که به علت سکنی گزیدن 2 حاجی در یک کوچه، اسم این قسمت از راسته بازار را کوچه «حاجیها» گذاشتند! کوچه «صد تومنیها» هم همینطور. چون این کوچه دارای انسانهایی متمول بوده که فرض توانایی خرید خانههای یک هزار ریالی داشتند در آن محله زندگی میکردند و گرانی خانههای این کوچه ضربالمثل شده بود. حالا از خانههای اعیان و اشراف و حتی حاجیهای واقعی آن کوچه خبری نیست. همه خراب شدند و خاطرات محله هم از میان رفت. چون بعد از اینکه ساکنان این محله به محلههای دیگر رفتند و به دلیل ارزان بودن ملک، خانههایشان را خالی رها کردند، محله جایی شد برای جولان افراد ناباب. از معتادان گرفته تا افراد سودجویی که خانههای خالی را به شهرستانیها اجاره میدادند. برای همینها بود که کمکم خانهها برای حل این معضل تخریب شد و در بین این خانهها هم بودند، بناهایی که میراث محسوب میشدند و هویت.

منبع: همشهری محله

لازم به ذکر است که کوچه حاجی ها را دلایل دیگری بر می شمرند برای تسمیه اش که قبلا در همین وبلاگ ذکر شده است .

به نظر حقیر نظر نگارنده فوق برای نام این کوچه خالی از شبهه نیست زیرا قطعا کوچه های بسیار دیگری در جای جای تهران بلکه ایران بوده است که بیش از یک حاجی در آن ها زندگی می کرده ولی چنین وجه تسمیه ای نداشته است . نگارنده این سطور قائل است که سکونت برادران حاجیها در این کوچه وجه تسمیه آن است .

دکتر عباس حاجیها

+ نوشته شده در یکشنبه چهارم تیر ۱۳۹۶ساعت 20:29 توسط دکتر عباس حاجیها |